Vraag en antwoord

Vraag en antwoord

Onbeantwoorde vragen? Schroom niet contact op te nemen. De medisch specialisten van de afdeling Radiotherapie van het UMCG helpen u graag verder.

Voor contactinformatie klik hier.

De bestraling in het algemeen

Wat is radiotherapie?

Radiotherapie betekent behandeling door middel van straling. Een ander woord voor radiotherapie is dan ook bestraling. U kent waarschijnlijk wel de röntgenstraling. Dit zijn onzichtbare stralen, waarmee röntgenfoto’s worden gemaakt. Dezelfde soort stralen, maar dan met een hogere energie, worden toegepast in de radiotherapie. Met dergelijke stralen kunnen kwaadaardige gezwellen (kanker) worden behandeld.

Lees meer

Wat is protonentherapie?

Protonentherapie is een vorm van bestraling waarbij de dosis straling nauwkeurig kan worden toegediend, waardoor er minder straling komt in de gezonde weefsels. Hierdoor neemt de kans op bijwerkingen door bestraling af. De mate waarin de kans op bijwerkingen afneemt is bij iedere patiënt verschillend. Zie ook de pagina 'Wat is protonentherapie?'.

Wat zijn protonen?

Protonen zijn positief geladen deeltjes met massa, die hun maximale dosis pas afgeven bij het bereiken van een bepaalde indringdiepte (de tumor).

Lees meer

Wat is het verschil tussen bestraling met fotonen en bestraling met protonen?

Bij een bestraling met fotonen neemt de straling af, bij het binnenkomen van het lichaam, zoals de vorm van een halve zandloper. Vanwege de afgifte van fotonenstraling wordt vaak gebruik gemaakt van complexe bestralingstechnieken om de tumor te bestralen en de gezonde weefsels zo goed mogelijk te sparen.

Bij een bestraling met protonen wordt de straling pas afgegeven bij het bereiken van een bepaalde diepte in het lichaam. Door dit nauwkeurig te sturen kan het afgegeven worden op de plek waar de tumor zich in het lichaam bevindt. 

Voor meer informatie klik hier ‘Wat is protonentherapie?

Wat zijn de voor- en nadelen van protonen ten opzichte van fotonen?


Bij protonentherapie komt er vaak minder straling op de gezonde lichaamscellen. Dit vermindert en/of voorkomt schade aan het gezonde weefsel, waardoor mogelijk het risico op bijwerkingen en gevolgen op de lange termijn verminderen. Dit voordeel geldt echter niet voor iedereen. Een nadeel is dat protonentherapie beperkt beschikbaar is. Protonentherapie is nu nog niet beschikbaar in Nederland en er komen in de nabije toekomst maximaal 4 centra in Nederland die dit aanbieden, dus in veel gevallen kunnen patiënten die hiervoor in aanmerking komen niet terecht bij een radiotherapie afdeling bij hen in de buurt.

Is protonentherapie beter dan fotonentherapie?

Hoewel er vaak minder straling op de gezonde lichaamscellen komt bij protonentherapie ten opzichte van fotonentherapie zal niet iedereen daadwerkelijk minder bijwerkingen krijgen als zij behandeld worden met protonentherapie. En omdat dit de belangrijkste reden is om behandeld te worden met protonentherapie zal het niet voor iedereen een toegevoegde waarde hebben.

Lees meer

Waarom wordt niet iedereen bestraald met protonen?


Protonentherapie heeft niet voor iedereen een toegevoegde waarde en is beperkt beschikbaar in Nederland. Zie ook ‘Is protonentherapie beter dan fotonentherapie?

Is protonentherapie in Nederland veilig?

Ja dat is het. Er is in Nederland en in het UMCG heel veel ervaring met het bestralen van patiënten met fotonen (‘röntgenstraling’) en elektronen.

Lees meer

Is protonentherapie bewezen?

Voor een beperkt aantal indicaties (standaardindicaties) is het voordeel van een behandeling met protonen zo substantieel dat er onder radiotherapeuten een consensus bestaat dat protonenbestraling voor die indicaties als een ‘geaccepteerde’ vorm van zorg kan worden beschouwd, naast andere reeds gangbare vormen van behandeling.

Lees meer

Wanneer is een behandeling in Groningen mogelijk?

Naar verwachting zullen de eerste patiënten eind 2017 in het GPTC kunnen worden behandeld.

Voor wie is protonentherapie?

Kom ik in aanmerking voor protonentherapie?


Protonentherapie is mogelijk bij sommige tumoren van het oog, sommige tumoren van de schedelbasis en in geval van tumoren bij kinderen (de zogenaamde standaardindicaties).
Het Centraal College voor Zorgverzekeringen (CVZ) heeft geconcludeerd dat protonentherapie ook een optie voor patiënten met hoofdhalstumoren, longkanker, prostaatkanker en borstkanker (vooral bij jonge vrouwen). Ook voor andere tumoren kan protonen therapie voordelen bieden.

Lees meer

Hoe wordt bepaald welke behandeling ik krijg ( bestraling met protonen of fotonen)?

Bij sommige soorten kanker wordt verwacht dat protonentherapie sowieso een groot voordeel biedt ten opzichte van fotonentherapie (de zogenaamde standaardindicaties) en bij sommige andere soorten kanker wordt dit mogelijk voordeel per patiënt bekeken.  In het laatste geval wordt door middel van een planningsvergelijking wordt een fotonenbestralingsplan vergeleken met een protonenbestralingsplan. Daarbij wordt gekeken naar de kans op bijwerkingen voor individuele patiënten. Met deze vergelijking wordt bepaald of u voldoende voordeel kan verwachten van bestraling met protonen. Deze planningsvergelijking wordt alleen uitgevoerd bij bepaalde landelijk vastgestelde behandelindicaties.

Lees meer

Wat is een planningsvergelijking ?

Een fotonenbestralingsplan wordt vergeleken met een protonenbestralingsplan waarbij gekeken wordt naar de bestralingsdosis in de tumor en de gezonde weefsels. Als uit de planningsvergelijking blijkt dat u voordeel kan verwachten van bestraling met protonen, dan kunt u samen met uw arts besluiten welke behandeling u krijgt. Zie ook de vraag: 'Hoe wordt bepaald welke behandeling ik krijg?'.

De voorbereiding op bestraling in het ziekenhuis

Hoe ziet de voorbereiding voor de bestraling eruit?

Voor de bestraling is het belangrijk het te bestralen gebied zo goed mogelijk in beeld te brengen, om de stralenbundels zo nauwkeurig mogelijk te richten. Deze voorbereiding bestaat uit de volgende stappen:

  • Het eventueel maken van een masker (alleen bij hoofd/hals bestraling).
  • Het maken van een planningsscan (CT/PET/MRI) om het te bestralen gebied te bepalen.
  • Het behandelteam maakt een bestralingsplan met behulp van de computer.
  • Voor bepaalde tumoren wordt eventueel een planningsvergelijking gemaakt, waarbij een fotonenplan met een protonenplan wordt vergeleken. Hiermee wordt bepaalt of bij u voldoende voordeel wordt verwacht van bestraling met protonen aan de hand van landelijk vastgestelde criteria.

Wordt er een masker gemaakt?

Alleen bij bestraling van het hoofd en/of halsgebied wordt gebruik gemaakt van een masker. Dit masker zorgt ervoor dat uw hoofd tijdens de bestraling altijd in dezelfde positie ligt. Het maken van het masker gebeurt tijdens de voorbereidingen op de bestraling in de mouldroom.

Worden er ook aanvullende onderzoeken gedaan?

Het kan zijn dat de arts, aansluitend aan het intakegesprek aanvullend onderzoek nodig heeft. Dit kan zijn bloedprikken, uw bloeddruk laten meten of gewicht en lengte laten bepalen. Dit gebeurt door de medewerker Patiëntenservice waar u ook een informatief gesprek mee heeft. 

En soms is aanvullend beeldvormend onderzoek of functieonderzoek nodig.

Tijdens de behandeling

Hoe verloopt de behandeling?

De behandeling verloopt in principe elke dag hetzelfde. U wordt gepositioneerd in de houding die op de CT is bepaald, vervolgens verlaten de laboranten de bestralingsruimte. Het apparaat zal elke dag hetzelfde bestralingsplan afstralen die voor u is gemaakt.

Wat verandert er aan de behandeling als ik protonentherapie krijg?

De behandeling zelf verandert niet en ook het aantal keer dat u wordt behandeld blijft hetzelfde. Zie ook de vraag: 'Hoe verloopt de behandeling?'.

Hoe lang duurt de bestraling en hoeveel tijd ben ik hier per dag mee kwijt?

De behandelduur is per patiënt verschillend, dit kan variëren van 15 tot 45 minuten. Dit is afhankelijk van de plek waar u bestraald wordt en nog een aantal andere factoren.

Wat is mijn bestralingshouding?

Uw bestralingshouding wordt bepaald als u voor de eerste keer op de CT komt op de afdeling radiotherapie. Het is belangrijk dat u hier zo ontspannen en comfortabel mogelijk ligt. Want dit wordt de houding waarin we u gaan bestralen.

Wat als ik last heb van claustrofobie?

U kunt bestraald worden met claustrofobie. Er zal samen gekeken worden naar manieren om een bestraling vol te houden.

Wat als ik moet hoesten of niezen tijdens de bestraling?

De laboranten houden u in de gaten via een camerasysteem. Mocht u tijdens de bestraling niet stil kunnen blijven liggen, steekt u de arm of been op (afhankelijk van wat er met u afgesproken wordt). De laborant stopt de bestraling en komt direct bij u in de bestralingsruimte.

Ben ik alleen tijdens de bestraling?

Ja, tijdens de bestralingen bent u alleen in de bestralingsruimte. U wordt goed in de gaten gehouden middels een aantal camera’s die op u gericht staan.

Mag er iemand met mij mee met de behandeling?

Ja, tot in de wachtkamer.

Blijft er radioactiviteit in je lichaam achter na de bestraling?

Nee, er blijft geen radioactiviteit achter in uw lichaam.

Is er altijd straling aanwezig in de bestralingsruimte?

Nee, het bestralingstoestel geeft alleen straling af als de laboranten het toestel aanzetten. Voordat het toestel aangezet wordt vinden er controles plaats zodat we er zeker van zijn dat het bestralingstoestel goed staat afgesteld.

Komt er ook straling op gezond weefsel?

Net als bij fotonentherapie komt er ook bij protonentherapie, straling op gezond weefsel rond de tumor. Dit is onvermijdelijk. Bij protonentherapie komt er vaak minder straling op gezond weefsel dan bij fotonentherapie, maar ook bij fotonentherapie zijn we met de moderne technieken al goed in staat om dit zoveel mogelijk te beperken.

Op de afdeling Radiotherapie van het UMCG

Wie is mijn vaste aanspreekpunt als ik vragen heb?

Tijdens uw bestralingsbehandeling zijn de medewerkers Patiëntenservice uw aanspreekpunt. Ook na de bestralingsbehandeling blijven de medewerkers Patiëntenservice aanspreekpunt voor vragen of klachten die te maken hebben met uw bestralingsbehandeling. De medewerker Patiëntenservice kan u doorverwijzen naar uw huisarts of hoofdbehandelaar als het sterke vermoeden bestaat dat uw klachten geen relatie hebben met de gegeven bestralingsbehandeling.

Met wie krijg ik allemaal te maken tijdens de bestraling?

Tijdens uw behandeling op de afdeling Radiotherapie krijgt u met verschillende zorgverleners te maken:

Lees meer

Krijg ik tussentijdse controles gedurende de bestralingsperiode?

Tijdens de behandeling heeft u één keer per week of eens per twee weken contact met de behandelend radiotherapeut-oncoloog. Deze ‘therapiecontroles’ vinden plaats op de poli Radiotherapie op Fonteinstraat 18. U kunt altijd iemand meenemen naar dit gesprek. De arts bespreekt met u de effecten en bijwerkingen van uw behandeling.

Bijwerkingen van de bestraling

Wat zijn de bijwerkingen van de bestraling?

Een vaak gehoorde klacht is vermoeidheid in de bestralingsperiode. Andere bijwerkingen zijn afhankelijk van waar in het lichaam u bestraald wordt. Uw  radiotherapeut-oncoloog zal dit met u bespreken tijdens het intake gesprek.

Kan protonentherapie bijwerkingen geven?

Protonentherapie kan dezelfde bijwerkingen geven als bij fotonenbestraling. Zie ook de vraag: Wat zijn de bijwerkingen van bestraling?

Ga ik mijn hoofdhaar verliezen en groeien die haren weer terug?

In het gebied dat bestraald wordt kunnen de haren uitvallen. Dus alleen als uw hoofd bestraald wordt, kunt u uw hoofdhaar verliezen. In de meeste gevallen groeit dit weer terug.

Word ik moe van de bestraling?

In de bestralingsperiode ervaart een groot deel van de patiënten vermoeidheidsklachten.

Krijg ik ook last van mijn huid?

Het deel van de huid dat bestraald wordt kan mogelijk rood of geïrriteerd raken. De mate van huidproblemen kan per behandeling en per patiënt verschillen. Uw radiotherapeut-oncoloog bespreekt dit met u tijdens het intake gesprek.

Bij wie kan ik terecht met vragen met betrekking tot mogelijke bijwerkingen?

Voor vragen over mogelijke bijwerkingen van uw bestraling kunt u terecht bij uw behandelend radiotherapeut-oncoloog of een medewerker Patiëntenservice.

Na de behandeling

Hoe gaat het verder na de behandeling?

Na de behandeling zult u waarschijnlijk onder controle blijven in het ziekenhuis.  Dit kan bij een radiotherapeut-oncoloog zijn (mogelijk in een centrum bij u in de buurt) of bij een andere specialist of afwisselend bij beide.

Waar heb ik mijn controle afspraken? Moet ik voor controles na de bestralingsbehandeling ook naar Groningen of kan dat bij mijn eigen radiotherapeut-oncoloog(indien u bent verwezen vanuit een ander ziekenhuis)?

Beide opties zijn mogelijk. U kunt dit het beste overleggen met uw behandelend arts in het protonencentrum.

Praktische zaken

Waar vindt de protonentherapie plaats?

Op dit moment worden er meerdere protonencentra in Nederland gebouwd waar de behandeling met protonen kan plaatsvinden. Eind 2017 zullen de eerste patiënten in het protonencentrum van het UMCG behandeld kunnen worden. Tot die tijd zullen we patiënten die in aanmerking komen voor protonentherapie moeten verwijzen naar instituten in het buitenland.

Lees meer

Hoe regel ik taxivervoer of kilometervergoeding voor eigen vervoer?

Na het eerste gesprek met de radiotherapeut-oncoloog heeft u een kennismakingsgesprek met een medewerker Patiëntenservice. Zij zal u informeren over de vervoersmogelijkheden tijdens de bestralingsbehandeling en hoe u dit kunt regelen via uw zorgverzekeraar.

Worden de reiskosten vergoed?

Het hangt van uw aanvullende verzekering af welke kosten u vergoed krijgt en tot welk bedrag u een vergoeding krijgt.

Wordt de behandeling met protonen vergoed door mijn zorgverzekeraar?

Landelijk is er door het College Voor Zorgverzekeringen vastgesteld dat voor bepaalde tumoren, protonentherapie vergoed zal worden. Voordat u verwezen kunt worden zal er door uw zorgverzekeraar toestemming afgegeven moeten worden. Uw behandelend radiotherapeut-oncoloog beoordeelt of u baat zal hebben bij protonentherapie en in aanmerking komt voor vergoeding aan de hand van landelijk vastgestelde criteria.

Wordt er ook in het weekend of op feestdagen bestraald?

Het is belangrijk dat uw totale bestralingsbehandeling zoveel mogelijk zonder onderbreking plaatsvindt. Geprobeerd wordt deze onderbrekingen te beperkten tot  het weekend en feestdagen. Het kan voorkomen dat wanneer uw bestralingsafspraak op een doordeweekse feestdag valt, deze dag ingehaald wordt in het weekend.

Zijn de tijden van de bestralingen elke dag hetzelfde?

Nee, het is niet mogelijk u elke dag op hetzelfde tijdstip te bestralen. Er moet namelijk rekening worden gehouden met verschillende factoren. Dringende verzoeken kunt u bespreken met uw radiotherapeut-oncoloog of medewerker Patiëntenservice. In overleg met het planbureau van de afdeling Radiotherapie wordt dan gekeken of aan uw verzoek voldaan kan worden.

Hoe kan ik in contact komen met lotgenoten?

Als u in contact wilt komen met lotgenoten of andere hulpverleners kunt u dit bespreken met de medewerker Patiëntenservice. Deze kan u verwijzen naar een patiëntenorganisatie of naar het Informatiecentrum Oncologie van het UMCG.

Voor informatie over patiëntenorganisaties en gespreksgroepen kunt u ook terecht bij KWF Kankerbestrijding, via het gratis telefoonnummer 0800-022 66 22.

Wat is wel of niet aan te raden?

Zijn er voedingsadviezen?

Goede voeding speelt een belangrijke rol tijdens uw behandeling. Het zorgt voor een zo goed mogelijke conditie van uw lichaam en draagt bij aan het herstel van de gezonde cellen die door de bestraling zijn beschadigd. Het is daarom belangrijk voeding te gebruiken die voldoende energie en voedingsstoffen bevat. Daarnaast is het belangrijk om voldoende te drinken. Bestraling vernietigt kankercellen. Dit zorgt voor afvalstoffen. Er is vocht nodig om die afvalstoffen via de nieren af te voeren. Daarom is het goed 1,5 tot 2 liter vocht per dag te gebruiken. Dit betekent minimaal 10 glazen of 13 kopjes vocht per dag. Houd de kleur van uw urine in de gaten: hoe lichter, hoe beter.

 

Lees meer

Is het goed om extra vitamines of mineralen te slikken tijdens de bestralingsperiode?

Dit is goed om te overleggen met de behandelend radiotherapeut-oncoloog.

Moet ik rust houden tijdens de bestralingsperiode?

De enige algemene bijwerking van bestraling is vermoeidheid. Het herstel van gezond weefsel dat is

bestraald en het opruimen van dode kankercellen kost het lichaam veel extra energie. Daarom hebben veel patiënten tijdens en na de bestraling last van vermoeidheid.

Ook kunnen eventuele andere behandelingen zoals chemotherapie of een operatie een rol spelen.

Wij adviseren u dan ook tijdens de bestraling meer te rusten dan u gewoon bent te doen. Het dagelijks heen en weer reizen naar de bestralingsafdeling kan al vermoeiend genoeg zijn.

Kan ik werken of sporten in de periode dat ik bestraald wordt?

Het is moeilijk om van te voren aan te geven of in de behandelingsperiode kan werken/sporten of niet: de ene persoon gaat gewoon naar zijn werk en/of sport, de ander voelt zich daar niet toe in staat.  Het hangt af van het soort werk dat u doet, uw algehele conditie en hoe uw lichaam reageert. U lichaam geeft zelf goed aan of het rust nodig heeft, luister daar naar.

Kan ik autorijden na elke bestraling?

Zolang u zich fit genoeg voelt is er geen enkel bezwaar tegen autorijden. Uiteraard is het niet toegestaan aan het verkeer deel te nemen als u gebruik maakt van medicatie die de rijvaardigheid beïnvloeden, bijvoorbeeld bepaalde pijnmedicatie. Indien u op uw hoofd (hersenen) bestraald wordt, is het verstandig uw arts te raadplegen of u mag autorijden. 

Mag ik in de zon tijdens de bestralingsperiode?

Stel tijdens de bestralingsperiode het deel van de huid dat wordt bestraald niet bloot aan direct zonlicht of aan ultraviolette straling van een zonnebank. Na de behandeling en herstel  van de huid mag u weer in de zon, maar vermijd ook na herstel langdurige blootstelling van de bestraalde huid aan zonlicht. Gebruik een zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor. Voorzichtig zijn met een zonnebankkuur blijft gewenst. In dat geval de bestraalde huid goed beschermen.

Krijgt (of heeft) u tijdens de bestralingsperiode ook chemotherapie (gehad) dan gelden er aanvullende maatregelen die u ontvangt via de verpleegkundige van betreffende afdeling .

Mag ik zwemmen of naar de sauna tijdens de bestraling?

Tijdens de bestralingsperiode is het belangrijk om uw huid droog en stevig te houden. Door zwemmen of een saunabezoek wordt uw huid weker waardoor deze sneller kapot kan gaan. Bovendien is de kans groot dat de lijnen op uw huid vervagen. Wij raden u daarom af om tijdens de behandeling te zwemmen en/ of naar de sauna te gaan.

Mag ik bodylotion of crèmes gebruiken tijdens de bestraling?

Gebruik geen bodylotion of crème op de plaatsen waar u bestraald wordt omdat in veel verzorgingsproducten stoffen zitten die een reactie kunnen veroorzaken in combinatie met bestraling. Wilt u toch graag iets gebruiken dan kunt u even overleggen met uw behandelend arts of medewerker Patiëntenservice.

Mocht u een huidreactie krijgen door de bestraling dan kunt u contact opnemen met de medewerker Patiëntenservice. Zij kunnen u adviseren en crème geven om de bestraalde huid te verzorgen.